«غایبان بزرگ محافل فرهنگی، مسئولان فرهنگی هستند»
محمد جوان، مسئول محفل کتاب‌خوانی «سگال» بجنورد، از تلاش برای گسترش فرهنگ مطالعه، ضرورت استقلال و بی‌طرفی در معرفی کتاب، برنامه‌های تازه این گروه و جای خالی مدیران فرهنگی در نشست‌های مردمی می‌گوید.
خبرنگار ارمغان: محمد جوان، مسئول محفل کتاب‌خوانی «سگال» بجنورد، معتقد است فعالیت فرهنگی زمانی ماندگار می‌شود که بر آگاهی‌بخشی، مشارکت مخاطبان و گفت‌وگوی مستقل استوار باشد.
از کتاب‌خوانی تا جریان‌سازی فرهنگی؛ روایت «سگال» از دیروز تا فردا
در روزگاری که محتوای کوتاه و سرگرمی‌های دیجیتال سهم قابل‌توجهی از توجه مخاطبان را به خود اختصاص داده‌اند، گردهم‌آوردن افراد برای شنیدن، خواندن و گفت‌وگو درباره کتاب، کاری ساده نیست. دشوارتر از آن، تبدیل یک جمع علاقه‌مند به فعالیتی مستمر، منظم و برخوردار از هویت فرهنگی مشخص است.
در بجنورد، محفل کتاب‌خوانی «سگال» تلاش کرده است با تمرکز بر معرفی و بررسی کتاب‌های غیرداستانی، راهی برای پیوند میان مطالعه فردی و گفت‌وگوی جمعی باز کند؛ مسیری که به گفته مسئول این محفل، از ابتدا با هدف آگاهی‌بخشی عمومی و ایجاد فعالیتی فرهنگی و اجتماعی با قابلیت استمرار آغاز شده است.
«سگال» فعالیت خود را به معرفی کتاب محدود نکرده و اکنون در کنار نشست‌های کتاب‌خوانی، انجمن ادبیات معاصر را نیز در دو حوزه شعر نو و داستان شکل داده است. راه‌اندازی نشست‌های ویژه کودک و نوجوان، ایجاد انجمن فیلم، تولید پادکست و محتوای صوتی و تصویری نیز از برنامه‌هایی است که مسئولان این گروه برای آینده در نظر دارند.
با این حال، محمد جوان معتقد است تداوم چنین فعالیت‌هایی تنها به برنامه‌ریزی و تنوع موضوعات وابسته نیست؛ حفظ استقلال فکری، توجه به سطح مخاطبان، مشارکت نسل جوان و شکل‌گیری ارتباط واقعی میان مدیران فرهنگی و فعالان مردمی نیز در این مسیر اهمیت دارد.
با محمد جوان، مسئول محفل کتاب‌خوانی «سگال» بجنورد، درباره شکل‌گیری این گروه، ساختار فعالیت‌ها، ویژگی‌های متمایز آن، برنامه‌های پیش‌رو و چالش‌های فعالیت فرهنگی مستقل گفت‌وگو کرده‌ایم.
سنگ‌بنای یک ایده؛ آگاهی‌بخشی در میان هیاهوی رسانه‌ها
ارمغان: آقای جوان، «سگال» با چه دغدغه‌ای شکل گرفت؟ آیا از همان ابتدا به ایجاد یک جریان مستمر فرهنگی فکر می‌کردید؟
محمد جوان: در شرایطی زندگی می‌کنیم که انسان بیش از هر زمان دیگری در معرض حجم گسترده‌ای از ارتباطات و محتواهای رسانه‌ای قرار دارد. بخش قابل‌توجهی از این محتواها جذاب، اما سطحی و زودگذر هستند. در چنین فضایی، جلب توجه مخاطب به محتوای فرهنگی عمیق، از جمله کتاب، کار آسانی نیست.
با این حال، ما معتقد بودیم فرهنگ به دلیل اصالت و غنای خود همچنان می‌تواند مخاطب داشته باشد؛ به شرط آنکه شیوه ارائه آن متناسب با نیازهای جامعه باشد.
از همین نگاه، هدف اصلی «سگال» شکل گرفت: آگاهی‌بخشی و ارتقای سطح آگاهی عمومی از طریق معرفی کتاب‌های ارزشمند.
از ابتدا تلاش داشتیم مخاطبانی از اقشار مختلف و با سطوح متفاوت دانش و تجربه مطالعه را جذب کنیم. برای رسیدن به این هدف، معرفی کتاب‌ها باید مختصر، دقیق، قابل‌فهم، منصفانه، مستقل و تا حد امکان به‌دور از سوگیری باشد.
بنابراین، هدف ما صرفاً برگزاری چند نشست دوستانه نبود. از همان آغاز به دنبال شکل‌دادن به فعالیتی فرهنگی و اجتماعی بودیم که بتواند استمرار پیدا کند و در فضای فرهنگی جامعه اثرگذار باشد.
از جمع دوستانه تا ساختاری منظم
ارمغان: چه اتفاقی باعث شد «سگال» از یک جمع کتاب‌خوان به محفلی با ساختار مشخص تبدیل شود؟
محمد جوان: یکی از مهم‌ترین اقدامات ما ایجاد سازوکاری قانون‌مند و شفاف برای اداره گروه بود.
در همین راستا، «شورای سیاست‌گذاری» با حضور افراد باتجربه گروه شکل گرفت تا اهداف و سیاست‌های کلی را تبیین و تدوین کند و بر اجرای آن‌ها نظارت داشته باشد.
در کنار آن، «شورای انتخاب کتاب» نیز از میان اعضای فرهیخته و کتاب‌خوان حرفه‌ای تشکیل شد. وظیفه این شورا بررسی کتاب‌های پیشنهادی، کمک به انتخاب آثار مناسب و ایجاد بانکی از کتاب‌های برگزیده و ارزشمند است.
تحلیل کیفیت ارائه‌ها و توجه به نقاط قوت و ضعف نشست‌ها نیز از موضوعاتی بوده که برای ما اهمیت داشته است.
این ساختارها به ما کمک کردند فعالیت گروه تنها به علاقه و انگیزه فردی وابسته نباشد و بتوان برای استمرار آن برنامه‌ریزی کرد.
از سوی دیگر، معرفی شفاهی جلسات از سوی مخاطبانی که تجربه مثبتی از حضور در «سگال» داشتند، نقش مؤثری در شناخته‌شدن گروه ایفا کرد. این معرفی‌های چهره‌به‌چهره به‌تدریج تقاضا برای برگزاری منظم نشست‌ها را افزایش داد.
نکته مهم برای ما این بود که در کنار ایجاد نظم و ساختار، فضای صمیمانه و دوستانه محفل حفظ شود.
کتاب غیرداستانی؛ هویت متمایز «سگال»
ارمغان: امروز جایگاه «سگال» را در فضای فرهنگی بجنورد چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چگونه میان بررسی تخصصی کتاب و حضور مخاطبان عمومی تعادل برقرار کرده‌اید؟
محمد جوان: یکی از نشانه‌های جایگاه‌یافتن «سگال» در میان مخاطبان، برنامه‌ریزی شخصی آن‌ها برای حضور منظم در نشست‌های هفتگی است.
این همراهی برای ما ارزشمند است؛ زیرا نشان می‌دهد بخشی از مخاطبان، شرکت در جلسات را به فعالیتی ثابت در برنامه زندگی خود تبدیل کرده‌اند.
اما درباره تعادل میان بررسی تخصصی کتاب و جذب مخاطب عمومی، باید بگویم این موضوع از مهم‌ترین ملاحظات ما در برنامه‌ریزی جلسات است.
اگر مباحث بیش از اندازه تخصصی و پیچیده مطرح شوند، ممکن است بخشی از مخاطبان ارتباط خود را با نشست از دست بدهند. از طرف دیگر، اگر ارائه‌ها بیش از اندازه سطحی باشند، هدف اصلی گروه که آگاهی‌بخشی است، محقق نمی‌شود.
به همین دلیل، در انتخاب کتاب‌ها و شیوه ارائه آن‌ها به سطح عمومی مخاطبان توجه می‌کنیم. تلاش ما بر ساده‌سازی مفاهیم، انتقال روشن مطالب و ایجاد امکان فهم و مشارکت برای افراد مختلف استوار است.
به اعتقاد من، استقبال و استمرار حضور مخاطبان نشان می‌دهد تا اندازه‌ای در ایجاد این تعادل موفق بوده‌ایم؛ هرچند این موضوع همواره نیازمند بازنگری و اصلاح است.
«سگال» چه تفاوتی با دیگر محافل کتاب‌خوانی دارد؟
ارمغان: با توجه به فعالیت حلقه‌های مختلف فرهنگی در بجنورد، مهم‌ترین ویژگی متمایز «سگال» چیست؟
محمد جوان: مخاطب فرهنگی معمولاً مخاطبی آگاه و سخت‌پسند است. چنین مخاطبی به‌مرور ویژگی‌های یک فعالیت فرهنگی را تشخیص می‌دهد و درباره ارزش ادامه حضور در آن تصمیم می‌گیرد.
به همین دلیل، ترجیح می‌دهم به جای تعریف‌کردن از عملکرد خودمان، به رویکردها و روش‌های گروه اشاره کنم.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «سگال»، تمرکز تخصصی بر کتاب‌های غیرداستانی است؛ حوزه‌ای که احساس می‌کردیم در میان محافل کتاب‌خوانی شهر نیاز بیشتری به آن وجود دارد.
در نشست‌های ما کتاب‌هایی از حوزه‌های گوناگون معرفی و بررسی می‌شوند؛ از جمله روان‌شناسی، تاریخ باستان، تاریخ ادیان، تاریخ معاصر، سیاست، توسعه فردی، علوم، فلسفه، هنر و موضوعات میان‌رشته‌ای.
همچنین زندگی و آثار شخصیت‌های برجسته ادبی، فرهنگی و علمی نیز در دایره موضوعات مورد توجه گروه قرار دارد.
ویژگی دیگر ما توجه به مناسبت‌ها و رویدادهای فرهنگی مرتبط با موضوع کتاب‌هاست. تلاش می‌کنیم نشست‌ها فقط به معرفی یک عنوان محدود نشوند، بلکه زمینه‌ای برای افزایش اطلاعات، توضیح مفاهیم و بررسی موضوعات مرتبط فراهم کنند.
در تمام این فعالیت‌ها، بر استقلال فکری و پرهیز از شخصی‌نگری و سوگیری تأکید داریم. البته رسیدن به چنین هدفی نیازمند دقت و مراقبت مستمر است.
برای ما مهم است مخاطب احساس کند با فضایی مواجه است که در آن تلاش می‌شود موضوعات منصفانه و قابل‌فهم ارائه شوند.
از شعر نو و داستان تا سینما و پادکست
ارمغان: آیا «سگال» در آینده نیز بر کتاب‌های غیرداستانی متمرکز خواهد ماند یا برنامه‌ای برای گسترش فعالیت‌ها به حوزه‌های دیگر فرهنگ دارید؟
محمد جوان: کتاب‌خوانی برای ما نقطه آغاز است، نه پایان فعالیت فرهنگی.
بر اساس نقشه راهی که مدیران و متولیان گروه ترسیم کرده‌اند، پرداختن به دیگر حوزه‌های فرهنگ نیز در دستور کار قرار دارد.
یکی از اقداماتی که تاکنون انجام شده، شکل‌گیری «انجمن ادبیات معاصر» است که در دو بخش «شعر نو» و «داستان» فعالیت می‌کند.
برنامه جلسات حضوری این انجمن از طریق کانال تلگرامی «سگال» و دیگر رسانه‌های مجازی اطلاع‌رسانی می‌شود.
در کنار این فعالیت، برای راه‌اندازی نشست‌های کتاب‌خوانی ویژه کودک و نوجوان نیز برنامه‌ریزی کرده‌ایم. این بخش در مرحله تدارک قرار دارد و امیدواریم به‌زودی بتوانیم جزئیات آن را اعلام کنیم.
یکی دیگر از برنامه‌هایی که از ابتدای فعالیت گروه به آن فکر کرده‌ایم، ایجاد «انجمن فیلم» است.
در نظر داریم این انجمن به نمایش، تحلیل و بررسی فیلم در دو بخش مستند و داستانی بپردازد. البته اجرای آن به فراهم‌شدن مقدمات و هماهنگی‌های لازم وابسته است و پس از نهایی‌شدن، اطلاع‌رسانی خواهد شد.
در حال حاضر نیز برنامه حضور گروهی اعضای علاقه‌مند برای تماشای فیلم در سینما برقرار است.
تولید محتوای فرهنگی؛ گام بعدی «سگال»
ارمغان: آیا تولید محتوای صوتی و تصویری نیز در برنامه‌های گروه قرار دارد؟
محمد جوان: بله. تولید محتوا یکی از حوزه‌هایی است که به آن توجه داریم.
خوانش کتاب و تهیه فایل صوتی، تولید پادکست و تهیه محتوای تصویری از نشست‌های تخصصی نقد و بررسی کتاب، از جمله برنامه‌های در دست اقدام گروه است.
این فعالیت‌ها می‌توانند امکان استفاده از محتوای نشست‌ها را برای کسانی فراهم کنند که به دلایل مختلف امکان حضور در جلسات را ندارند.
همچنین با توجه به گستردگی ادبیات داستانی جهان، در نظر داریم در فرصت مناسب به سراغ معرفی و بررسی آثار برجسته و ارزشمند داستانی، به‌ویژه رمان، برویم.
البته تلاش می‌کنیم گسترش فعالیت‌ها با برنامه‌ریزی انجام شود تا کیفیت برنامه‌های اصلی گروه تحت تأثیر قرار نگیرد.
«جای مسئولان فرهنگی در محافل کتاب‌خوانی خالی است»
ارمغان: بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی محافل فرهنگی مستقلی مانند «سگال» چیست؟ برای پایداری چنین جریان‌هایی چه انتظاری از دستگاه‌های فرهنگی دارید؟
محمد جوان: چالش‌های فعالیت فرهنگی موضوع تازه‌ای نیست و در دوره‌های مختلف وجود داشته است.
به نظر من، یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز، جذابیت گسترده فضای مجازی و فعالیت‌هایی است که عمدتاً با هدف سرگرمی مخاطب طراحی می‌شوند.
این فضا بخش زیادی از وقت و توجه افراد، به‌ویژه نسل جوان را به خود اختصاص می‌دهد.
البته معتقدم می‌توان با تدبیر، ایجاد جذابیت در فعالیت‌های فرهنگی و افزایش فرصت مشارکت جوانان، همین تهدید را به فرصت تبدیل کرد.
اما مسئله دیگر، همراهی و همکاری نهادها و سازمان‌های مسئول است.
در این زمینه نکته‌ای وجود دارد که مایلم صریح بیان کنم: غایبان بزرگ بسیاری از محافل فرهنگی، به‌ویژه نشست‌های ادبی و کتاب‌خوانی، خود مسئولان هستند؛ آن هم به‌خصوص مسئولان فرهنگی.
جای آنان در میان ما خالی است و همواره مشتاق حضورشان هستیم.
حضور مدیران و تصمیم‌گیرندگان در چنین نشست‌هایی از یک‌سو موجب دلگرمی فعالان فرهنگی می‌شود و از سوی دیگر، فرصتی برای آشنایی مستقیم مسئولان با دغدغه‌ها، نیازها و ظرفیت‌های واقعی فعالیت‌های فرهنگی فراهم می‌کند.
به اعتقاد من، این حضور می‌تواند به افزایش شناخت و آگاهی مدیران نیز کمک کند.
انتظار ما فقط حمایت اداری نیست؛ می‌خواهیم مسئولان فرهنگی از نزدیک با جریان‌های مردمی فرهنگ ارتباط داشته باشند.
جوانان را نمی‌توان تنها با توصیه به کتاب‌خوانی جذب کرد
ارمغان: به جوانانی که علاقه‌مندند در محله، مدرسه یا دانشگاه خود محفل کتاب‌خوانی راه‌اندازی کنند، چه توصیه‌ای دارید؟ چگونه می‌توان فعالیتی مستقل و ماندگار شکل داد؟
محمد جوان: معتقدم در این زمینه توصیه به‌تنهایی راهگشا نیست.
نسل جوان به دنبال جذابیت و تجربه‌های تازه است. این وظیفه مدیران و فعالان فرهنگی است که مزیت‌های واقعی فعالیت‌های فرهنگی را ایجاد کنند و با معرفی مناسب، آن‌ها را به نسل جوان بشناسانند.
ما در «سگال» از حضور جوانان فرهیخته‌ای برخورداریم که با وجود مسئولیت‌های تحصیلی و شغلی، همراهان مشتاق و مستمر گروه هستند. این موضوع برای ما ارزشمند و امیدبخش است.
در همین راستا، برنامه دیگری نیز در دست بررسی و هماهنگی داریم؛ اینکه نشست‌های کتاب‌خوانی را در مدارس و دانشگاه‌ها برگزار کنیم.
هدف از این برنامه فقط برگزاری یک جلسه نیست، بلکه می‌خواهیم دانش‌آموزان و دانشجویان با فعالیت‌های فرهنگی و کتاب‌خوانی موجود در شهر و استان آشنا شوند.
اگر بتوانیم میان نسل جوان و گروه‌های فرهنگی فعال پیوندی پایدار ایجاد کنیم، زمینه استمرار و گسترش این فعالیت‌ها نیز فراهم خواهد شد.
«سگال» خود را بی‌نیاز از نقد نمی‌داند
ارمغان: و سخن پایانی شما با مخاطبان «ارمغان» و دیگر فعالان فرهنگی بجنورد؟
محمد جوان: ابتدا از هفته‌نامه «ارمغان» برای فراهم‌کردن فرصت معرفی فعالیت‌های فرهنگی شهر و استان قدردانی می‌کنم.
من به نمایندگی از گروه فرهنگی «سگال»، خود را عضو کوچکی از مجموعه فعالان فرهنگی و ادبی شهر می‌دانم و دست همه مدیران و اعضای گروه‌های فرهنگی را برای همکاری و مشارکت به گرمی می‌فشارم.
«سگال» اگرچه نهالی نوپاست، با بهره‌گیری از تجربه پیشکسوتان و انگیزه علاقه‌مندان فرهنگ، تلاش کرده است در مسیر آگاهی‌بخشی گام بردارد.
ما همواره به نقد و نظر مخاطبان نیاز داریم و تلاش می‌کنیم با دریافت بازخوردها، روش‌ها و برنامه‌های خود را اصلاح و به‌روز کنیم.
هیچ فعالیت فرهنگی نباید خود را بی‌نیاز از نقد بداند. ما نیز برای ادامه مسیر به توجه، همدلی، همراهی و نقد همه فعالان فرهنگی نیازمندیم.
و در پایان، سخنم را با این بیت از حافظ به پایان می‌برم:
تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری‌ست
راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش
«سگال»؛ قرار هفتگی با کتاب و ادبیات
محفل کتاب‌خوانی «سگال» و انجمن ادبیات معاصر این گروه، نشست‌های حضوری خود را در دو برنامه جداگانه برگزار می‌کنند.
نشست کتاب‌خوانی «سگال»: چهارشنبه‌ها، ساعت ۱۸، کتابخانه خصوصی سنا، واقع در بجنورد، خیابان طالقانی ۳۷، کوچه مرصع.
انجمن ادبیات معاصر «سگال»: شنبه‌ها، ساعت ۱۷، کتابخانه عمومی علامه دهخدا بجنورد؛ با محوریت شعر نو و داستان.
اطلاعات مربوط به نشست‌ها و برنامه‌های آینده این گروه از طریق کانال تلگرامی محفل سگال https://t.me/segal_book_reading منتشر می‌شود.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.