سواد بصری در خوشنویسی

هراثر هنری دارای اجزای تشکیل‌دهنده‌ای ازجمله، فرم و فضا می‌باشد. در کل ما با دو نوع فضا سر و کار داریم.۱_فضای "مثبت"، که همانا فرم وشکل است. ۲_ فضای "منفی" که فاصله‌ یا سفیدی بین فرم‌هاست. وبه عبارتی دیگر، فضای خالی تصویر و نیز پس زمینه ای که اجسام تصویر بر روی آن قرار گرفته اند، فضای منفی نامیده می‌شود . امروزه بیش از گذشته، فضای منفی و نقش آن به عنوان یک "عامل مهم" در آثار هنری مورد توجه قرار گرفته است .
اهمیت این موضوع در رساله های خوشنویسی قدما نیز آمده است و از آن به :سواد وبیاض" اشاره شده است.
"سواد "در لغت به معنای سیاهی و "بياض" به معنای سفیدی است. در خوشنویسی توازن بين كميت های سياه و سفيد و هماهنگی و هم آغوشی بين عناصر مثبت و منفی در اثر از اهمیت خاصی برخوردار است . درخوشنویسی و بویژه درخط نستعليق تنها زيبایی حروف وکلمات مورد نظر نيست.بلکه زیبایی فضاهای منفی بين حروف نيز بسيار مهم است. اين مسئله مخصوصا در حروف و كلماتی كه ايجاد فضای منفی بسته يا نزديك به بسته مانندبخش خالی و سفیدی چشمه های «صاد» ، «ه» ، «ف» وسط، داخل دواير يا ميانه ی اتصالات حروف به دال يا نظاير آنها اهميت بيشتري مي يابد. در اين مواقع زیبایی و موزونی فضای منفی از خود اتصال يا حرف مهم تر است. گاه لازم است كه خوشنویس هنگام نوشتن بيش از آنكه به اثر قلم و مركب دقت كند، به فضای درونی حرف دقيق شود. در اين شرايط اگر فضای منفی موزون و صحيح اجرا شده باشد معمولا اصل حركت نیز به خوبی اجرا خواهد شد .

علی رحیمی
مدیر انجمن خوشنویسان شیروان