شهر هوشمند در سایه تهدید؛ «دوقلوهای دیجیتال» در خدمت تاب‌آوری ملی
وقتی داده‌های کلان جایگزین سنگر می‌شوند؛ آیا هوشمندسازی می‌تواند حلقه گمشده پدافند غیرعامل در شهرهای ایران باشد؟
رشد شتابان جمعیت شهری و وابستگی فزاینده به زیرساخت‌های حیاتی، مفهوم امنیت را در قرن بیست و یکم دگرگون کرده است. دیگر امنیت تنها در حصارهای فیزیکی و توان دفاعی کلاسیک معنا نمی‌شود؛ بلکه «تاب‌آوری شهری» در برابر تهدیدات نوین، به اولویت نخست مدیریت کلان تبدیل شده است. در این میان، رویکرد «شهر هوشمند» که تا پیش از این غالباً با هدف تسهیل خدمات یا بهره‌وری اقتصادی شناخته می‌شد، اکنون باید در ترازوی پدافند غیرعامل بازتعریف شود. اما پرسش اینجاست: آیا فناوری‌هایی که خود می‌توانند هدف حملات سایبری باشند، قادرند شهرهای ما را در برابر جنگ مقاوم‌تر کنند؟
واقعیت این است که در مواجهه با جنگ، شهر هوشمند یک شمشیر دو لبه است؛ از یک سو، آسیب‌پذیری‌های سایبری را به همراه دارد و از سوی دیگر، تنها ابزاری است که امکان پایش فوری و مدیریت یکپارچه داده‌ها را در بحران فراهم می‌کند. مدیریت شهری هوشمند پیش از وقوع جنگ، نه یک تجمل، که یک ضرورت استراتژیک است. استفاده از «دوقلوهای دیجیتال» (Digital Twins) و مدل‌سازی‌های GIS، به مدیران شهری اجازه می‌دهد تا پیش از وقوع حادثه، سناریوهای مختلف تهدید را شبیه‌سازی کنند. وقتی زیرساخت‌های حیاتی (آب، برق، ارتباطات) در یک محیط دیجیتال، یکپارچه شده باشند، اینترنت اشیاء (IoT) می‌تواند به عنوان یک سیستم هشدار زودهنگام عمل کند که واکنش‌های احتمالی دشمن را پیش‌بینی و دسترسی‌های مدیریت‌نشده را محدود سازد.
در مرحله پس از جنگ نیز، هوشمندسازی موتور محرک بازیابی است. شهری که با رویکرد هوشمند بازسازی شود، صرفاً در حال تعمیر خرابی‌ها نیست، بلکه در حال گذار به وضعیت «سازگاری» و «تحول» است. مدل‌های هوشمند، مسیرهای توزیع منابع، نقاط بحرانی دسترسی شهروندان و ظرفیت‌های عملیاتی را در لحظه احصا می‌کنند که این امر، ضریب خطا در مدیریت بحران را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد.
اما این تحول، بدون تغییر در رویکردهای مدیریتی ممکن نیست. پیشنهادهای سیاستی در این حوزه باید از «نظریه‌پردازی» به «ساختار اجرایی» منتقل شوند. تشکیل «مرکز فرماندهی و کنترل شهری» که داده‌های پراکنده از حسگرها، دوربین‌ها و حتی اطلاعات جمع‌سپاری شده از سوی شهروندان را تجمیع کند، نقطه عطفی در تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای خواهد بود.
به‌علاوه، ما نیازمند «بومی‌سازی استانداردهای پدافند غیرعامل در هوشمندسازی» هستیم. تدوین یک نقشه راه ملی که شهرها را بر اساس میزان ریسک اولویت‌بندی کرده و برای شهرهای پرخطر، پروژه‌های پایلوت «شهر هوشمند مقاوم» تعریف کند، باید در دستور کار نهادهای حاکمیتی قرار گیرد. در نهایت، باید پذیرفت که امنیت در شهر هوشمند، نه در نفی فناوری، بلکه در «هوشمندیِ دفاعی» است. ما نیازمند نهادسازی و توسعه ارگانوگرام‌هایی هستیم که پدافند غیرعامل را نه به عنوان یک بخش مجزا، بلکه به عنوان «پوسته‌ی امنیتی» زیرساخت‌های دیجیتال شهر در نظر بگیرند. گذار از شهرهای آسیب‌پذیر به شهرهای هوشمندِ مقاوم، نه یک انتخاب تکنولوژیک، که یک ضرورت برای حفظ تداوم حیات ملی است.
سید محسن موسوی
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.